Menslievende zorg:
- Komt van twee kanten; te weten de gevers en ontvangers van zorg
- Het zorgen is dus een interactie tussen mensen
- Er is niet alleen sprake in een zorgsituatie van afhankelijkheid maar ook aanhankelijkheid
- Is ‘gecompassioneerd’: dit bestaat uit mededogen door een geraakt zijn en interesse in mensen
- Is geen daad maar komt voort uit een betrekking waarin dingen worden gedaan
- Wordt gekarakteriseerd door verbindende waarden van menswaardigheid en medemenselijkheid die bij een zorgontvanger leiden tot beminnenswaardigheid
- Heeft daarbij te maken met vormgeven aan de wereld, maken van een gemeenschapszin en het scheppen van een sfeer
- Wordt gekenmerkt door het begrip van handelen
- Is nimmer ‘dichtgespijkerde’ zorg maar geeft ruimte aan uniciteit van de mens
- Benadert lijden niet vanuit een vechthouding maar vanuit een afweging naar een zorgrespons
- Betekent ruimte laten voor het ‘ongewisse’ en het ‘nieuwe’ en ziet daarmee af van grote uniformiteit en volledige organisatorische transparantie
- Wordt in de ontwikkeling beperkt omdat menselijke behoeftigheid is uitgegroeid tot een taboe in onze cultuur waarin afhankelijkheid en waardigheid elkaar lijken uit te sluiten
Ten aanzien van presentiebenadering:
- Presentie biedt grote mogelijkheden voor structurele waarborg tot menslievende zorg
- Presentie kan worden gezien als een vorm van handelen zoals door filosofe Hannah Arendt werd bedoeld
- Presentie is een actieve manier van doen
- Presentie gaat niet om doelmatige productie maar een intermenselijk wederkerig gebeuren (van handelen) waarin morele intuïties en cognities worden gekend
- De presentie is geen technische strategie maar een werkelijk professioneel handelen
- In ongelijke situaties zijn mensen elkaars hoeder
- De presentiebenadering is relationeel en meer dan een morele oriëntatie omdat die beschrijft wat een zorgrelatie zou moeten zijn en hoe die kan worden vormgegeven
- Het zorgen is geen daad maar een betrekking waarbinnen bepaalde dingen gedaan worden danwel bewust worden gelaten
- Presentie schept een sfeer, een ruimte waarin mensen kunnen zijn wie ze zijn
- De benadering houdt een aanvaarding in van de behoeftigheid van patiënt of cliënt
- De presentie-beoefenaar geeft en behoeft
- Presentie vangt altijd eerder aan dan met een respons op een asymmetrische nood
- Presentie richt zich niet alleen op dat wat ontbreekt maar ook op dat wat vervullend is voor beide kanten in de zorgrelatie
- Presentie onderscheidt zich van de benadering van interventie in de zorg
- Bij presentie is de zorgvrager het subject van handelen; het te behandelen deelobject van de zorgvrager geldt als een object tot interventie
- Een ‘zorgzame interventie’ bevat geen tegenstelling zolang de interventie geen doel op zichzelf wordt
- Grof kan gesteld dat bij enkelvoudig leed interventie een aangewezen aanpak is terwijl bij meervoudig leed presentie het beste past
- Beoefenaren van presentie steken niet oplossingsgericht in terwijl concrete problemen uit de weg worden geruimd
- Beoefenaren van presentie doorbreken een isolement door met een ander in relatie te komen
- Beoefenaren proberen aan te sluiten op de leefwereld en het levensverhaal van de ander
- De relatie binnen presentie is niet alleen een middel maar ook een doel in zichzelf
- Het gaat in presentie er niet zozeer om iets voor de ander te doen maar iemand voor een ander zijn
- Een asymmetrie staat aan het begin van een presentierelatie die uitmondt in een wederkerige relatie waarin volwaardigheid en menswaardigheid worden bevestigd
Ten aanzien van de filosofie van Hannah Arendt:
- De kritiek van Arendt op het huidige instrumentalisme van de menselijke betrekkingen blijkt profetisch
- Doe-dwang in de zorg, ingegeven door het vinden van altijd pasklare oplossingen met alle protocollen van dien, geven een totaliserende tendens in de zorgsector
- Met een totalitaire tendens wordt dat wat onvoorzien is uitgebannen en zorg tot in detail voorgeschreven
- De huidige zorg wordt ingericht op een manier die mensen tot minder mens maakt dan zou kunnen en daarmee strookt de zorg niet geheel met de menselijke conditie
- Zorg betekent interactie tussen mensen die allen uniek zijn ook al hebben ze veel dat overeen komt: mensen zijn weliswaar gelijk maar ook verschillend omdat geen mens dat wordt geboren als een ander is
- Mensen zijn aan elkaar gelijk omdat ze eigenschappen gemeen hebben en omdat geen mens is als een ander
- Handelen wordt met name gekenmerkt door het vormen van relaties en de ongewisheid van de uitkomst
- Omdat de uitkomsten niet te voorzien zijn is handelen impopulair
- Wie handelt wordt zeker vatbaar voor het ongewisse
- Wie probeert om handelen uit te bannen, of voorwaarden ervoor aantast, vernietigt wat menselijk is
- De ongewisheid van het handelen heeft ermee te maken dat elk mens iets nieuws kan beginnen (‘nataliteit’) omdat ieder sinds zijn of haar geboorte een beginner is
- Streven naar totale controle is een onvermogen dat de mensheid in de gehele geschiedenis met zich meedraagt omdat verschillen en ongewisheid niet kunnen worden verdragen die zo eigen zijn aan het menselijke handelen
- In onze ‘laboring society’ worden (zorg-)activiteiten van de mens omlaag gehaald naar een lichaamsmetabolisme en het model van productie-consumptie dat daarvan afgeleid is
- Het materialisme miskent de onvermijdelijkheid dat mensen zich onthullen als subjecten, dat wil zeggen als unieke personen
Bron
Annelies van Heijst, ‘Menslievende zorg – Een ethische kijk op professionaliteit’, Uitgeverij Klement, Kampen, 2005