Zondag 31 januari 2027 is alvast gepland als een nieuwe datum voor een bijeenkomst voor aangesloten therapeuten bij het SvVH Netwerk van Haptotherapeuten. Voor alle informatie mail naar kchaptonomie@gmail.com.

Max Horkheimer & Theodor W. Adorno, ‘Dialectiek van de Verlichting’, Boom uitgevers Amsterdam, 2025

Het boek wordt binnenkort opgenomen in de bibliotheek van Stichting Hapsis Utrecht.

Ronald Beesley (1903-1979):

• kenner van kosmische wetten
• een wet is een toestand van bewustzijn in actie
• de actie is de beweging die onze vormen schept en leven garandeert
• elke wet ontstaat uit de vorige en omvat de volgende wet
• oprichter van College of Psychotherapeutics in het Engelse Spelhurst (‘White Lodge’)

De wet van liefde:

• liefde is een kracht die atomen bijeenhoudt
• dankzij beweging komt liefde in de vorm
• bij het uitzenden van liefde is openheid nodig waarmee die kan worden ontvangen en in beweging zetten
• liefde is deel van het grote bewustzijn van een continue wordende schepping
• liefde kent geen oordeel waardoor er ook geen angst is
• liefde schept veiligheid, orde en samenhang en vermeerdert zich

De wet van licht:

• licht is voeding voor materiaal, vormt werelden en verschaft wat nodig is op deze planeet
• licht is tijd, een vorm van energie en we gebruiken lichtstralen om te navigeren
• licht en dichtheid zijn omgekeerd evenredig: hoe meer we licht door liefde ervaren in het bewustzijn hoe minder dicht we zijn

De wet van vrede:

• vrede is het conflict in actie
• vrede is een beweging die nooit stopt
• het proces van vrede vereist creativiteit van elk individu

De wet van harmonie:

• harmonie is evenwicht
• de wet werkt continue: altijd en overal
• is een voorwaarde om vanuit een samenhang van dingen liefde de scheppen
• koestert vrede dat volgt uit liefde en licht

De wet van aantrekking:

• we worden aangetrokken tot iets dat ons eigen is: ‘soort zoekt soort’
• we zijn medescheppers die dus aan de schepping toevoegen: onze golven interfereren met de grote golven van de schepping

De wet van oorzaak en gevolg:

• volgt rechtstreeks uit de wet van aantrekking
• waarbij oorzaken vaak verborgen liggen en de gevolgen worden gezien als losstaande gebeurtenissen
• dankzij deze wet en die van aantrekking kan een proces van bewustwording ingezet worden

De wet van karma:

• maakt deel uit van de wet van oorzaak en gevolg
• maar niet alle alle oorzaken en gevolgen vallen onder karma (bijvoorbeeld iets laten vallen heeft ook een oorzaak en gevolg)
• het begrip karma, uit het Sanskriet, heeft de betekenis van handelen en actie
• karma heeft dus te maken met de verantwoordelijkheid
• karma strekt zich uit tot buiten de planeet omdat alle wetten universeel zijn

De wet van evolutie:

• het allesomvattende patroon past zich voortdurend aan aan diverse vormen van de eigen schepping
• daarmee is er een voortdurende lus van feedback
• evolutie kunnen we zien als een grote golvende beweging waarin alles verandert en danst
• ook de mens staat in die beweging van de dingen
• evolutie geeft dus een nieuw ervaren waarna wijsheid van eeuwig bewustzijn wacht
• de evolutie neemt ieder mee die zich durft over te geven en te vertrouwen
• stagnatie en stilstaan levert ziekte en (spirituele) hongersnood op
• de evolutie kan een verwoestende stroom zijn voor ieder die de moed ontbreekt om het oude los te laten

Gradus van Florestein, ‘De acht natuurwetten van Beesley’, The School of New Directions, Gieten, 2026

Het boek wordt binnenkort opgenomen in de bibliotheek van Stichting Hapsis Utrecht.

De Frankfurter Schule:

• ontstond uit onderzoek naar het ontstaan van de Tweede Wereldoorlog
• benoemde de ‘instrumentele rationaliteit’: een door wetenschap en technologie ingegeven manier voor een omgang met de natuur die alleen op efficiëntie en gewin uit is
• bestudeerde de cultuur waarin verschijnselen economische en sociaal-psychische structuren bevatten
• benoemde de ‘cultuurindustrie’ waarbij grote mediaconcerns bepalen wat we in de media zien en horen
• benoemde dat de rede voorkomt uit natuur en daar een onderdeel van is
• benoemde de ontwikkeling van de rede uit de bakermat van onze natuur als gewelddadig en als we dit onder ogen kunnen zien is er een mogelijkheid tot het beëindigen van geweld
• is geen vaste groep denkers, die bovendien uit vier generaties bestaat
• geldt niet als een gehele stroming binnen de filosofie maar is wel een denktraditie waarin diverse thema’s te onderscheiden zijn zoals vervreemding, rationalisering, massacultuur, ideologie, wetenschap en politiek, kennis en macht en zelfkritiek
• wordt onterecht weleens als neomarxistisch bestempeld

Max Horkheimer:

• startte al in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw met onderzoek aan de universiteit in Frankfurt
• onderzoek bevatte een kruisbestuiving tussen filosofie en empirisch onderzoek waarbij filosofie concepten aanreikt voor onderzoek en empirische data filosofische inzichten konden bijstellen
• introduceerde in 1937 de ‘kritische theorie’

Kritische theorie:

• is normatief omdat er een oordeel geveld wordt over vormen van sociale onrechtvaardigheid
• is een maatschappij- en cultuurtheorie die wil bijdragen aan de opheffing van uitbuiting en onderdrukking
• heeft dus niet alleen de vermeerdering van kennis tot doel maar ook de emancipatie van de mens uit situaties die hem tot een ondergeschikte maken
• schuwt geen oordeel
• is een theorie waaraan niet de eis gesteld wordt dat die direct in de praktijk moet kunnen worden gebracht
• is zelf-reflectief van aard

Het freudomarxisme:

• is een vereniging uit de theorieën van Freud en Marx
• heeft als kern dat het kapitalisme niet alleen een economisch systeem is maar ook een vorm van bewustzijn is dat vatbaar is voor existentiële crises
• behandelt het begrip fetisjisme: waarbij we volgens Marx een product een eigen wil toedichten en daarmee de arbeid ervoor veronachtzamen en dat volgens Freud te maken heeft met (seksueel) verlangen dat op iets wordt geprojecteerd
• het ‘fetisjbegrip’ is sterk van toepassing op de muziekindustrie omdat het niet alleen om muziek gaat maar ook om bijvoorbeeld kleding van de popster omdat er zoveel mogelijk hits gescoord en het succes dus geconsumeerd moet worden
• werd beschreven door onder andere Adorno, Benjamin, Baudrillard, Fromm, Lacan en Marcuse

Een autoritaire persoonlijkheidsstructuur:

• ontstaat door het individualisme waarbij het individu door het kapitalisme losgezongen is geraakt van traditionele familiebanden
• is existentieel eenzaam en ontstaat door onderwerping aan of inkapseling in een nieuwe autoriteit
• kenmerkt zich, volgens Fromm, door een sadomasochistische neiging die voortkomt uit eenzaamheid en onmacht
• waarbij het leiderschap het substituut is van een eigen ego-ideaal dat wordt gekenmerkt door nadruk op zelfbehoud en het onvermogen om eigen doelen te behalen
• is volgens Adorno als leider een ‘great little man’ die zich enerzijds als übermensch en anderzijds als underdog presenteert
• is niet de enige verklaring voor het ontstaan van fascisme

De ‘Dialectiek van de Verlichting’:

• geldt als een belangrijk theoretisch werk van de Frankfurter Schule
• was bedoeld als een dialectische theorie gebaseerd op werken van Hegel en Marx
• handelt over het westerse denken met de wortels in de Verlichting die geweld in de tegenwoordige tijd tot gevolg hebben (gehad)
• komt voort uit de vraag hoe het kan dat een cultuur die zich als beschaafd ervaart in staat blijkt tot gruwelijke misdaden
• geldt als een rijk werk met aandacht voor antisemitisme, massacultuur, de Odyssee, Juliette van Markies de Sade en over de filosofie van de geschiedenis en kennistheorie
• waarbij bij Markies de Sade het menselijke lichaam tot machine verwordt
• waarbij in de Odyssee van Homerus de mens geleerd wordt niet enkel de uitwendige maar ook inwendige natuur te beheersen en daarmee te verloochenen
• beschrijft dat uit de Verlichting die zich afzette tegen het mythische denken een nieuwe mythologie voortkwam in een alomvattend totalitair systeem waarin het individu er niet meer toe deed
• beschrijft dat de mens in een instrumentele rationaliteit gedrukt is en daarmee de eigen natuur onderdrukt
• beschrijft het omslagpunt van zelfbeheersing en zelfverloochening enerzijds naar een gebrek aan een eigen zelf dat daardoor ontstaat anderzijds als zijnde de dialectiek van de verlichting
• beschrijft dat een daaropvolgend schrikmoment ervoor kan zorgen dat uitzicht ontstaat op een punt dat eraan voorbij ligt – en dit geldt als een ‘tweede dialectisch omslagpunt’

Populaire cultuur:

• is een pijnstiller die kritisch denken uitschakelt
• wordt gebruikt als een verdovingsmiddel waarmee de heersende orde de macht behoudt
• is onderdeel van een cultuurindustrie waarin de wetten van de markt gelden en waaruit in de eenvormigheid ervan een gecontroleerde samenleving volgt
• is binnen de cultuurindustrie een vorm van ‘antiverlichting’ die de vorming verhindert van zelfstandige en bewust oordelende individuen die voorwaardelijk zijn voor een democratie

De liefdesindustrie:

• verbindt massacultuur, consumentisme, technologie en seksualiteit
• wordt gevoed door een dwang tot onderdrukking van behoeften waarbij het lustprincipe plaats maakt voor het realiteitsprincipe gericht op de bestaande maatschappelijke orde
• maakt dankzij vervanging van het lustprincipe door het realiteitsprincipe kunsten mogelijk
• verdringing van de lust is hierbij geen natuurlijke noodzaak in afwijking van Freuds zienswijze maar is nodig om machtsverhoudingen te kunnen laten bestaan; dit is de zogenoemde ‘surplus-repressie’ van Marcuse
• werkt in het kapitalistische bestel repressief in plaats van dat de individuele vrijheid gekoesterd wordt
• wordt gekarakteriseerd door ‘repressieve desublimatie’ volgens Marcuse: aan elk verlangen van het individu kan de samenleving onmiddellijk voldoen waarbij steeds een kortdurende bevrijding bij mensen ontstaat, waarop het verlangen tot koopwaar gemaakt wordt en niet langer omgezet wordt in iets van een hogere orde (dat de desublimatie repressief maakt)
• vaagt het kritische vermogen van mensen weg

De talige communicatie:

• is gericht op bepaalde geldigheids-aanspraken zoals een claim op waarheid, juistheid en waarachtigheid
• vormt de basis van de moraal omdat die in talige communicatie (door de aanspraken op geldigheid) besloten ligt
• wordt, volgens Habermas, gevoed door een talig handelen die behalve communicatief ook strategisch is
• waarbij in talig handelen een impliciete wens besloten ligt om te worden begrepen; dit wordt ‘communicatieve rationaliteit’ genoemd
• communicatief handelen maakt, volgens Habermas, deel uit van de leefwereld die hij onderscheid van de systeemwereld waarin strategisch wordt gehandeld
• steunt de democratie met het proces van deliberatie: de ‘deliberatieve democratie’ is een voortdurend proces, een cultuur, waarin het gesprek in een gedeelde publieke sfeer centraal staat

Communicatie in de publieke sfeer:

• is, volgens Negt en Kluge, niet slechts talig en rationeel, zoals Habermas vaststelde, maar ook beeldend
• maakt naast taligheid gebruik van zintuigen en andere lichamelijke vermogens die eigenzinnig en ‘gemeenzinnig’ functioneren
• waarin de eigenzinnigheid geen natuurlijke eigenschap van mensen is maar uit noodzaak ontstaat als een antwoord op onteigening van zintuigen die naar buiten toe zijn gericht

Thijs Lijster, ‘Frankfurter Schule’, uitg. Athenaeum – Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2024

Het boek wordt binnenkort opgenomen in de bibliotheek van Stichting Hapsis Utrecht.

In deze tijd:

• Worden kennis en wijsheid met elkaar verward
• Bestaat twijfel over kennis waarop wijsheid gebaseerd is waarmee het vertrouwen aangetast wordt
• Liggen kennis en wijsheid meer van elkaar af dan voor een ideale wereld gewenst is
• Ontstaat misleiding omdat klassieke waarheidsbronnen zoals onderwijs en wetenschap in twijfel getrokken worden
• Wordt door velen geloofd dat de kenniswetenschap met alle succesvolle toepassingen voor alles een oplossing biedt
• Is de term ‘wetenschap’ gaan staan voor de exacte wetenschap onder de noemer ‘meten is weten’
• Is de exacte wetenschap weliswaar dominant geworden maar worden bevindingen eruit dikwijls niet gevolgd door maatregelen (zoals ten aanzien van klimaatverandering)
• Laten menswetenschappen zich verleiden tot het overnemen van de criteria van de exacte wetenschappen
• Is de wetenschapper de hogepriester van vroeger die borg staat voor de orde van de wereld
• Worden op korte termijn keuzen verwacht van morele aard omdat we een bedreiging voor onszelf gaan vormen
• Moeten we kennis en wijsheid combineren met het oog op een mogelijkheid tot door-leven binnen de evolutie van onze omringende wereld

Waarneming en werkelijkheid:

• Staan altijd in een complexe verhouding tot elkaar
• Gaan terug op de zienswijzen van Plato (wat we zien zijn schaduwbeelden van een perfecte realiteit) en Aristoteles (‘what you see is what you get’)
• Waarbij de zienswijze van Aristoteles sinds de periode van Verlichting wordt aangehangen waaruit een ‘realisme’ volgt waarin gedacht wordt dat als er maar vaak genoeg geobserveerd is de mens de werkelijkheid ziet – hetgeen leidt tot geruststelling die voorbij gaat aan het veranderlijke karakter van de werkelijkheid
• Hebben te maken met verandering volgens de wijsheid van Herakleitos: ‘panta rhei’: niets staat vast en alles stroomt
• De waargenomen werkelijkheid geldt als een resultaat van verwachtingen die we van de realiteit hebben
• Waarnemen doen we met zintuigen: tuigen die zin verlenen aan wat we zoal zien, horen en ruiken door het waargenomene op te nemen in een vooraf bestaand geheel van betekenis
• Waarneming is volgens Kant niet een passief maar een actief ordenen en interpreteren van wat we zien, horen en voelen op basis van dingen ‘a-priori’: die dingen zijn er al voordat we ze ervaren zoals tijd en ruimte, oorzaak en gevolg, singulariteit en pluraliteit
• De waarneming benadert nooit het ‘Ding an sich’ van Kant omdat we slechts toegang hebben tot de werkelijkheid zoals die zich aan ons voordoet (en dat zorgt ervoor dat we ons noodzakelijkerwijs moeten verdiepen in ethiek en esthetiek om de werkelijkheid te kunnen benaderen)
• De werkelijkheid ten aanzien van ‘das Ding’ kan een daaraan overstijgende transcendentie zijn

Paul Verhaeghe, ‘Wijsheid’, uitg. De bezige bij, Amsterdam, 2025

Kennis:

• Zet nu de toon terwijl wijsheid als iets van vroeger wordt beschouwd
• Wordt in de geschiedenis van de mens niet verzameld om de werkelijkheid in kaart te brengen maar om die naar onze hand te zetten
• ‘Onttovert’ de leefwereld omdat we alles kunnen berekenen waarmee het idee ontstaat dat we boven de natuur staan
• Heeft geleid tot de overtuiging dat op alle vragen antwoorden bestaan
• Geeft geen antwoorden op vragen die te maken hebben met wie we zijn
• Geldt als natuurwetenschappelijk
• Geeft geen volledige antwoorden op vragen omdat de basis ervan een wiskundige is en daarmee nieuwe vragen met bijbehorende onzekerheden oproept
• Een stellingname uit kennis kan juist zijn zonder dat leidt tot een onomstotelijke waarheid
• Leidt tot een wetenschappelijke vaststelling op basis van consensus onder beoefenaars van wetenschap maar de maatschappelijke implicatie ervan vergt ethische keuzen en daarmee wijsheid
• Verwerving ervan heeft te maken met controle-behoefte
• Wordt momenteel gekenmerkt door de gedachte dat de werkelijkheid bestaat uit materiële en meetbare fenomenen in plaats van dat fenomenen interpreteerbaar zijn
• Leidt tot vermeende vooruitgang zonder dat daaraan een duidelijke richting wordt gegeven
• De toename van kennis houdt door de geschiedenis heen steeds op wanneer er onverwacht iets gebeurt dat de opgebouwde orde doorbreekt (omdat de evolutie van het leven berust op toeval)
• Mythisch-religieuze kennis en verklaringen leveren een zekerheid op omdat die stellingnamen zonder bewijs gekoppeld zijn aan een geloofsovertuiging

Wijsheid:

• Is complexer dan kennis omdat die gaat over de existentie
• Antwoorden op existentiële vragen liggen verspreid in filosofie, kunst en cultuur, traditie en eigen ervaringen
• Gaat niet over absoluut gedachte waarheden
• Kent, net als de kennis, geen afdoende antwoorden op vragen: alles hangt af van de context, de geschiedenis en van filosofische, religieuze en ethische systemen met een eigen visie op het ‘goede leven’
• Heeft te maken met het Oudgriekse begrip ‘phronèsis’: dit is context-bepaalde kennis die niet veralgemeniseerbaar is en bijdraagt tot welzijn
• Vergaren we, net als kennis, niet alleen met ons brein maar met ons hele lichaam

Crises:

• Maken het onderscheid helder tussen kennis en wijsheid
• Leiden tot iets nieuws
• Kunnen leiden tot iets radicaal nieuws waarbij we niet meer terug kunnen naar de oude orde: dit heet emergentie
• Laten de mens zien dat toeval door onder andere onvoorziene acties toch een rol in het leven speelt (terwijl nota bene de evolutie uit het toeval is ontstaan)
• Laten zien dat menselijke controle beperkt is zoals bij een pandemie en de klimaatproblematiek
• Chaos in crises wordt steeds gevolgd door een orde

Paul Verhaeghe, ‘Wijsheid’, uitg. De bezige bij, Amsterdam, 2025

Het boek wordt binnenkort opgenomen in de bibliotheek van Stichting Hapsis Utrecht.

Aldo Houterman, Sil Kloppenburg, Dick Willems, ‘Ruis in zinnige zorg’, NTVG (27 juli 2026)

Zoeknaam
Michel Serres

Eckhart Tolle explores the difference between emotions generated by the conditioned mind—which often arise from fear—and the deeper intuitive knowing that emerges from Presence. He explains that while reactive emotions can cloud judgment, true intuition comes from a still, aware state beyond thought.

https://www.youtube.com/watch?v=Ci8ZAj6Z8C4