Sanne Blauw, ‘Vrieskou, stortregen, hitte – deze kinderen spelen altijd in de natuur’, De Correspondent (20 maart 2025)

Kinderen komen minder in de natuur dan eerdere generaties. En dat terwijl steeds meer onderzoeken laten zien hoe belangrijk die natuur voor hen is. (…) Wat je nu leert, is over vijf jaar eigenlijk alweer achterhaald. Dus is het heel belangrijk om in je jonge jaren te leren om verwachtingen bij te stellen, om te ervaren dat iets kan mislukken, of dat je iets anders moet aanpakken. Dat je echt ervaart: hé, ik kan dat. (…) Natuur is bij uitstek een plek waar je die vaardigheden kunt leren. (…) Spelen in de natuur brengt risico’s met zich mee. (…) De filosofie (…) is dat kinderen van die risico’s kunnen leren: ook daar worden ze veerkrachtig van. (…) Kinderen gebruiken op groene plekken méér woorden dan op grijze plekken; en ze gebruiken ook meer verschillende woorden. (…) De natuur verlaagt het stressniveau en de aandacht is groter.

Marit Monteiro, ‘Leven voor een leer – Anna Terruwe (1911-2004)’, Amsterdam University Press B.V., Amsterdam, 2024

Het boek wordt binnenkort opgenomen in de bibliotheek van Stichting Hapsis Utrecht.

Algemeen:

• Het ontstaan van het onszelf kunnen beschouwen als een individu gekoppeld aan het begrip van vrijheid is gelocaliseerd in het laatste decennium van de 18e eeuw in het Duitse universiteitsstadje Jena
• Belangrijke schrijvers, dichters, critici, filosofen, redacteuren en toneelschrijvers plaatsen in Jena het ik op het hoofdpodium van het denken
• Het denken van de ‘Jenakring’ werd ingegeven door de gebeurtenissen van de Franse revolutie
• Werd ingegeven door het idee dat de mens teveel aandacht had voor de rede terwijl onze werkelijkheid ook wordt geconstrueerd door poëzie, spiritualiteit, gevoel en natuur waarin de verbeeldingskacht een hoofdrol speelt
• De onderzoekende mens naar zichzelf als onderdeel van het universum staat centraal
• Een denken waarin niet het zoeken naar absolute waarheid een rol speelt maar het proces van het leren begrijpen
• Een denken waarmee geen harde grenzen tussen disciplines konden bestaan
• Een denken dat aan de basis staat van het hedendaagse denken over het vermogen van de vrije wil en de vrijheid
• Een denken dat uitgaat van de wereld als een geheel
• De Jenakring bracht een stroming voort van ‘idealisme’ waarin realiteit niet te scheiden is van de geest en de perceptie
• De Jenakring werd gevormd door dichter Novalis, filosoof Johann Gottlieb Fichte, de gebroeders Friedrich en August Wilhelm Schlegel (schrijvers en critici), schrijfster Dorothea Veit, filosoof Friedrich Schelling, toneelschrijver Friedrich Schiller, filosoof Georg Wilhelm Friedrich Hegel, de gebroeders Wilhelm en Alexander von Humboldt (resp. linguïst en wetenschapper) en dichter Johann Wolfgang von Goethe
• Alexander von Humboldt en Johann Wolfgang von Goethe richtten zich met onderzoek op krachten in de natuur met name gericht op een verklaring van levende materie
• De Jenakring staat ook bekend als de groep van de ‘jonge romantici’
• De Jenakring zag het ‘symfilosoferen’ als een opdracht waarin ‘sym’ voor samen staat

Johann Gottlieb Fichte:

• Zijn filosofie geldt als uitgangspunt van alle ideeën en theorieën binnen de Jenakring
• Maakte het ‘Ich’ tot middelpunt van zijn nieuwe filosofie die ‘Wissenschaftslehre’ wordt genoemd
• Waarin het ik zich bewust is van zichzelf (nu noemen we dit zelfbewustzijn) waarmee hij de manier waarop wij de wereld begrijpen fundamenteel heeft veranderd
• Waarin het ik geldt als de bron van alle werkelijkheid
• Het ik schept niet de wereld maar wel de kennis over de wereld
• Het niet-ik staat voor de buitenwereld en bestaat uit het tegengestelde van het ik
• Een buitenwereld (het niet-ik) die ontstaat vanuit het ik omdat die door het ik wordt ervaren
• Daarin is het ik gekoppeld aan de vrije wil van de mens
• Waarin vrijheid gekoppeld is aan de tegenhanger ervan; namelijk de moraliteit
• Bouwde zijn filosofie naar aanleiding van de Franse revolutie
• Waarbij de versterking van het ik te maken had met individuele bevrijding en rebellie tegen staatsdespotisme
• Raakte later geintereseerd in wat hij ‘het nationale ik’ noemde; een benaming die in Duitsland in de toekomst uitgebuit zou worden

Johann Wolfgang von Goethe:

• Behalve dichter ook beoefenaar van natuurwetenschap
• Natuur is een levend geheel waaruit bijzonderheden afgeleid kunnen worden
• Achter verscheidenheid schuilt altijd eenheid waarmee elk levend wezen een variatie is op een oervorm
• Onderscheidt een oervorm gemaakt met interne kracht van het levende organisme dat in groei met externe kracht het organisme vormt
• Waarneming en ervaring van het bijzondere gelden als vertrekpunten naar het algemene

Friedrich Schiller:

• Kennis van de werkelijkheid wordt vergaard via bestaande categorieën in de geest zoals tijd, ruimte en causaliteit
• Denkt vanuit het algemene naar het bijzondere
• Geldt als abstract
• Stelt dat alles wat met de rede bereikt kon worden bereikt is maar de rede ontbeert verfijnd moreel gedrag: met alle kennis van de wereld is er namelijk nog geen gevoel voor goed en kwaad
• Schoonheid brengt de mens tot ethische beginselen, kunst schaaft het karakter van mensen bij en is daarmee voorwaardenscheppend voor moraliteit
• Kunst is voorwaardenscheppend voor de samenwerking tussen gevoel en rede

Novalis:

• Stelt dat filosofie in de oorsprong gevoel is
• Vindt dat de periode van de Verlichting met de focus op rationaliteit de wereld ontdaan heeft van spiritualiteit en de verwondering en het ontzag voor de natuur heeft uitgebannen
• Wil het leven begrijpen door ‘zichzelfvinding’ (Sichselbstfindung)
• Filosofie is een weg naar onszelf in een nooit eindigend proces in het denken over onszelf
• De mens is deel van een systeem en kan zicht krijgen op zichzelf als een element in dat systeem
• De theorie van liefde is de hoogste wetenschap
• Het bestaan van het ik van Fichte geeft nog niet een inzicht in het oorspronkelijke ik
• Stelt dat het ik-bewustzijn een voorwaarde is om bewust te kunnen zijn en begaan te zijn met de ander
• De geest van een mens bezit een ‘magisch’ wilsvermogen waarmee het bijvoorbeeld lukt om dingen te bewegen zonder die te hoeven aanraken
• Het ik heeft de scheppende kracht om de wereld te maken en te beheersen
• Emoties kunnen in voorwerpen manifest worden en voorwerpen kunnen oplossen in het niets
• Liefde geldt als een éénmakende kracht tussen het het ik en het niet-ik waarmee het niet-ik menselijk wordt, namelijk de ander wordt
• Liefde is ook een brug tussen de geest en de fysieke zintuiglijke wereld
• Omdat alles één is horen wetenschap, poëzie en kunst bij elkaar
• Het buitengewone in het gewone tonen geldt als een opdracht

Friedrich Schlegel:

• Filosofie behelst tegenstrijdigheid en is een nooit eindigend proces in het denken over onszelf
• Romantische poëzie is universeel en probeert poëzie, proza, genialiteit, kritiek, kunstpoezie en natuurpoëzie met elkaar te versmelten waarmee de samenleving ‘poëtisch’ (bedoeld als creatief en productief) wordt

August Wilhelm Schlegel:

• Roept in zijn werk Shakespeare uit tot de romantische schrijver bij uitstek
• Kenmerkend aan de werken van Shakespeare is dat het meesterwerken over emoties zijn
• De bezielde schrijfstijl van Shakespeare ontvouwt zich van binnenuit zoals een plant uit een zaadje

Alexander von Humboldt:

• Natuur is het web van het leven, een onderling verbonden geheel bezield door krachten die op elkaar inwerken
• Het onderverdelen van de natuur in de soorten om de wereld te beschrijven zullen ontoereikend blijven omdat de natuur alleen met gevoel kan worden ervaren
• Is pleitbezorger van de rol van verbeelding in de natuurwetenschappen omdat verbeelding helende eigenschappen bevat

Friedrich Schelling:

• Zijn ‘filosofie van eenheid’ vormt de hartslag van de Romantiek
• Ontwikkelde zijn ‘Naturphilosophie’ waarin het ik en de natuur één zijn
• Het onbewuste ik brengt de externe wereld tot stand waarmee het bewuste ik ontstaat
• Vroeg zich af wat er voor het ontstaan van het ik van Fichte moet zijn geweest met een verwijzing naar de filosoof Spinoza die één allesomvattende substantie of grondregel in het universum veronderstelde
• In de natuur zijn is in zelfontdekking zijn
• De natuur als onbewust product van het ik en het bewuste ik komen samen in de artistieke creatie
• De objectieve wereld is slechts de onbewuste poëzie van de geest
• Herenigt met zijn werk de natuur en de mens na de periode van de Verlichting
• Staat totale hervorming van de geest voor door te verenigen van wat uit elkaar drijft
• Een experiment is een vraag aan de natuur die gedwongen is tot een antwoord
• Alle kennis komt voort uit de ervaring
• Een volledige wereld ontstaat vanuit vrijheid en zelfbewustzijn van de mens
• De levende en niet levende werelden worden geleid door dezelfde onderliggende principes: van steen tot insect is met elkaar verbonden en vormt een universeel organisme
• Een geheime band verbindt de geest en de natuur met elkaar
• ‘De geest is de onzichtbare natuur terwijl de natuur de zichtbare geest is.’
• Wordt gezien als een holist
• Filosofie moet sensueel zijn, mythologie filosofisch en poëzie moet als een leraar voor de mensheid zijn
• Omdat kunst de hoofdrol kreeg bij de ontwikkeling van zijn geschrift ’System des transzendentalen Idealismus’ geldt dat werk als de filosofische basis van de Romantiek
• De filosofie van de kunst is niets minder dan een studie van hoe kunst het universum weergeeft waarin een onderliggend grondbeginsel van het universum wordt geduid
• Veronderstelt dat natuur slechts kan worden begrepen door het creatieve werk van kunstenaars

Georg Wilhelm Friedrich Hegel:

• Toont grote belangstelling voor de ontwikkeling van de geest opgevat als een eigen wordingsproces
• Bouwt voort op het werk van Schelling door uit te leggen hoe de geest aan zichzelf verschijnt en daardoor inzicht krijgt in zichzelf en de realiteit: van bewustzijn naar ik-bewustzijn tot een ‘absoluut weten’
• Het absoluut weten bestaat uit kennis voorkomend uit de geest die zichzelf de werkelijkheid ziet maken
• Kondigt het begin aan van een tijdperk van vrijheid

Bron:

Andrea Wulf, ‘Rebelse genieën – De eerste romantici en de uitvinding van het ik’, Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2023

Redactie aha …, ‘Aanraken is de essentie van ons vak als haptonomisch professional en haptotherapeut. Maar hoe blijf je je vrij voelen om aan te raken in een tijd waarin lichamelijk contact onder een vergrootglas ligt?’, Academie voor Haptonomie (20 maart 2025)

Zet 16 september 2025, 19.00 uur alvast in je agenda.

Redactie VVH, ‘Haptonomie beweegt de blik naar buiten, beweeg je mee?’, VVH Vereniging van Haptotherapeuten (gezien 14 maart 2025)

De VVH onderzoekt of er belangstelling is voor het omvormen van de bestaande vereniging naar een vereniging voor haptonomie. Deze zou de thuisbasis kunnen worden voor iedereen die haptonomisch geschoold is.

Redactie The School, ‘Sinds 1986 tot in 2025 organiseerde ’the school of new directions’ in Gieten workshops en bijeenkomsten’ (12 maart 2025)

In maart 2025 zijn we gestopt met de open, individuele, inschrijving voor de verschillende workshops. Dit betekent dat het wel mogelijk is om als een gesloten groep in te schrijven voor een bepaalde workshop.

Renske Harte – Sluman, ‘Ontdek wat je lichaam al lang weet!’, Renske Harte – Sluman via LinkedIn (6 maart 2025)

Door het onderzoeken, beschrijven en delen van wat we fysiek ervaren, herstellen we de relatie met onszelf, onze emoties en de omgeving. Ons lichaam is de gids. De handleiding voor een bewust leven, dichterbij onszelf en bij de wereld om ons heen.

Sumeyye Ersoy, Milo Hornstra, ‘Beeldbellen met je therapeut gebeurt steeds vaker’, NOS Nieuws, NPO (2 maart 2025)

Toch blijft fysieke hulp belangrijk. Onderzoek van stichting MIND liet zien dat cliënten digitale zorg waarderen, maar wel als aanvulling.

Martijn Reinink, ‘De paramedische sector wankelt’, Arts en Auto (21 februari 2025)

Paramedici die in dienst zijn bij een praktijk, beginnen voor zichzelf, zodat ze iets meer aan hun werk overhouden.